Salme 91,1-8

 Vers 1-2. Kven er det som finn skjul hos Den Høgste, og ly i skuggen frå Den Veldige? Det er den som har trur på Herren Jesus, enkelt og greitt. Han er vår faste borg som med sin eigen kropp dekker oss mot Guds vreide, og mot alt og alle som vil gå laus på oss. 

v.3. Fuglefangaren er djevelen. Han legg ut sine snarer for å fanga oss. Men Herren veit kor dei er, og fører oss utanom dei. Men har me trossa hans ord, og likevel hamna i ei av djevelens snarer, set han i gong ein mektig redningsaksjon og frir oss frå dei. Ære til Jesus!

v.4. For nokre år sidan stod det ei vipe på plenen vår og passa på to av ungane sine som gjekk og leita etter makk. Då kom det eit ufyseleg regnvær, og vipemor løfta vengjene sine, og dei to små kom bort og pressa seg godt inn under mora sine vengjer der det var varmt og tørt. Mora tok av for været. Det er mykje lærdom i dette. Me er Guds barn, og han gjev oss fridom til å bevega oss rundt omkring. Men ikkje ver for sein med å søkja vern hos Gud i bøn når uværet bryt laust. Det er alltid plass for deg under vengjene hans, og han er van med å ta støyten for dei han elskar. 

v.5-7.  Når me er hos Gud med liva våre, tek han bort frykten vår slik at me kan kjenna oss trygge både natt og dag. For eit privilegium. Jo visst er det ting å vera redd for, jo visst flyg vantrua sine piler gjennom lufta, jo visst spreier djevelens løgner seg som ein pest i samfunnet og mørklegg menneskehjarto, jo visst er det plagsamt å vera vitne til alt dette,  men det skremmer oss ikkje fordi me lener oss mot Gud og høyrer hjarteslaga hans, og ingenting kan få oss til å forlata han. Hans kjærleik og hans gode ord er vår største rikdom, og djevelen vil aldri få makt over oss så lenge me held oss til Han. 

v.8 Djevelen kan forresten ikkje på eiga hand gjennomføra åtaka sine. Han må alliera seg med mennesker som har lytta til hans bedrageriske ord. Difor verkar det på oss som om åtaka kjem frå mennesker, men i røynda er det ikkje ein kamp mot kjøt og blod, skriv Paulus i Efesarbrevet 6, men mot makter og autoritetar, mot vondskapens åndehær i himmelrommet. Men sjølv om eit menneske let seg bruka av djevelen i å føra klagemål mot Guds barn, eller på anna vis påføra dei smerter og problem, vil det alltid stå ansvarleg for sine gjerningar, og til slutt får dei sin dom. 

Salme 90,13-17

 I vert 13 ber Moses Herren om å koma tilbake. Han lengta alltid etter Guds nærvær. Difor oppheldt han seg nesten alltid i tabernaklet, der Gud hadde sagt at han ville møte han. Alle me som er kristne lengtar etter Guds nærvær, og me lengtar etter at Jesus skal koma attende, og me ber: "Kom, Herre Jesus, kom!" Kor lenge? Ja, det veit me litt om no. "Og dette  evangeliet om riket skal forkynnast som eit vitnemål for alle folkeslag, så skal enden koma," seier Jesus i Matteus 24,14. Likevel ber me som me ber. Og korleis svarar han: Ved å koma nær oss ved sin Ande og fylla oss, inspirera oss, tenna oss, utrusta oss og senda oss ut i misjon til dei unådde folkeslaga, slik at han, når alt er fullført, kan koma att for å døma levande og døde og frelsa alle dei som trur. For ME skal ikkje koma for domen, me som trur på Jesus. Me møter berre medynk denne dagen, og for vår del skal det, når me kjem fram for Kristi domstol, berre fastsetjast løn. 

v.14. Guds barn mettast berre av Guds miskunn. Og Moses bed om at me kvar morgon må få ta til oss av Guds miskunn og bli fylt av hans kjærleik. Då blir me fylt av ein jubel og glede som pregar oss heile dagen. Dette er jo ei bøn som Herren gjerne oppfyller. Kvar morgon står han klar for å møta oss me si miskunn, med sin nåde i Jesus Kristus som han auser over oss når me søkjer han i Ordet, kallar på han og ber. Guds miskunn skaper glede og jubel i alle truande, og difor er gleda alltid grunnstemninga i Guds kyrkje, og dersom gleda manglar, er det fordi folk ikkje har metta seg med Guds miskunn.

V.15. Israel hadde vore kua i 400 år i Egypt. Var det Gud som hadde kua dei? Var det ikkje farao? Vel, alt som skjer i liva våre har noko med Gud å gjera. Ingen kan kua ein truande lenger enn Gud gjev løyve til. Her ber Moses altså om at Gud må gleda Israel like lenge som han hadde kua dei, altså i 400 år. Kva svarte Gud? Med å senda Sonen sin og etablera ei glede som aldri tek slutt, ei glede for heile folket, som det heiter i juleevangeliet.

v.16 -17 er ei bøn om at me må lukkast når me går ut i misjon, om at Gud må gjera si gjerning gjennom oss, at me ikkje må belaga oss på våre eigne føresetnader, men på Guds, at me ikkje må stola på vår eiga kraft, vår eigen kreativitet, vår eigen fantasi, pengane våre eller kva det skal vera, men på Guds kraftfulle nærvær og omsorg. Guds gjerning vart til dei grader synleg gjennom Jesus og apostlane sine liv, og effekten av deira teneste var enorm. Johannes skriv så levande om Jesus at "me såg hans herlegdom, den herlegdomen som ein Son har frå Far sin, full av nåde og sanning". Lat oss kvar einaste dag be denne Mosesbøna: "Lat DI gjerning bli synleg for oss når me tener deg, og din herlegdom for barna våre. Må du vera venleg mot oss, og lat det lukkast for oss. Amen!" 

          
    

Salme 90,1-12

Denne salme er skriven av gudsmannen Moses, mest truleg han me kjenner frå før. Det var jo ikkje mange andre som bar dette namnet i Den gamle pakts tid. 

Vers 1-2 lærer oss to ting: 1) at Gud er evig, og 2) at han er ein bustad (a dwelling place) for sine truande barn. Me tenkjer på universet, og nokre meiner at det er 13 milliardar år gamalt. Det kan ikkje vera så lett å vurdera slikt, tenkjer no eg, men i alle fall: Gud er eldre enn det, og han er opphavet til det heile. Det er vår kristne tru. ALT har sitt opphav i Gud. Då kan alt endra seg i oss og rundt oss, men Gud endrar seg aldri. Han er den same. Det kan me stola på. 

Gud er GUD for alt han har skapt, den høgste autoritet, verdas frelsar og domar, og det er han "frå æve og til æve!" 

Men Gud er ein kvilestad for oss som trur. Jesus sa: "Kom til meg alle de som strevar og ber tung bører, hos meg skal de få kvila dykk ut." Og med det har han sagt kven han er: Den evige Gud. For det er HAN som er vår kvilestad. 

Bibelen har eit linjert historiesyn. Tida går frå noko og til noko. I æva før skapinga var berre Gud. I æva etter domen, er Gud saman med englane, alle frelste menneske i eit fantastisk nyskapt univers. Då er det tid for "ein nye himmel og ei ny jord," og det blir moro. Det vil eg gjerne vera med på. 

v.3-6. Det er Gud som er Herre over liv og død. Å bebreida han for at han let menneska døy, unge eller gamle, er heilt meiningslaust. Dette er hans domene, ikkje vårt. Men når me trenger inn på dette hans område og tek saka i eigne hender og drep eit medmenneske, blir me ikkje berre mordarar, men himmelstormarar, me prøver å tilrana oss Guds plass i tilværet. Det er eit opprør. 

Men liva våre er i Guds hand, og me vender ikkje attende til mold før han bestemmer, så sant me då ikkje blir utsette for drap. 

Men livet er kort og skjørt, det vil Moses ha sagt. Det kan best samanliknast med ei nattevakt, ein ekstra blund om morgonen, eit grasstrå som blomstrar den eine dagen og visnar den neste. Og dette er erfaringa vår også. Livet er ubehageleg kort. Og har me ikkje linka oss opp til den evige Gud, er me totalt fortapte den dagen han klipper over "sølvtråden". 

Tida renn som ei elv som ubønhøyrleg tek oss med til nye destinasjonar, og til slutt ventar døden. Etter det er me anten hos Gud eller i dødsriket for å venta på den endelege domen. Vers 7 syner at Guds vreide er frykteleg for dei som kjem til å erfara denne.

v.7-8.  På ein måte er døden i seg sjølv eit uttrykk for Guds vreides dom over vår syndige karakter og natur. Men det er ingenting sett opp mot den andre døden som råkar alle vantruande, alle som ikkje har elska Guds openberring. For ingenting som me har gjort, tenkt, sagt, meint og vore med på er skjult for Gud. Alle våre synder og misgjerningar er synlege for han så lenge me prøver å skjula dei for han og nektar å venda om frå dei. Men den dagen me sannar dei, slettar han dei ut (Salme 32). 

v.9-12 Repeterer kor kort dette livet er, at aldring og død er ein dom over synda, ei tankerekkje som kulminerer i ei bøn om visdom slik at me kan læra å telja dagane våre. Og det er lett, det er å telja til 1. Herren Jesus seier at me har berre denne eine dagen til rådvelde. Morgondagen kjenner ingen utan Gud. Visdomen er å ha alt rett med Gud i dag, og leva som om kvar dag er den siste, alltid reiseklar. Og til slutt kjem den dagen som faktisk blir den siste i liva våre, og har me levd slik, flyttar me den dagen heim til Gud. 

 

Salme 89,47-53

 I vers 47 spør salmisten om kor lenge elende skal vara, kor lenge Gud vil løyna seg for han, kor lenge han skal bli straffa, problemstillingar som dukkar opp i hovudet på alle Guds barn som opplever fastlåst liding. 

v. 48-49. Etan minnar Gud om kor kort livet hans er, at det er i ferd med å renna ut utan at han har fått gjort det han meinar han var etla til. Skulle livet hans renna ut i sanden utan at han hadde fått gjort det han var etla til? Mange seriøse kristne er nervøse for dette, at livet vart til ingen eigentleg nytte.

v.50 Og Etan etterlyser Guds miskunn og truskap, som han synest er vanskeleg å få auge på. Det er heller ikkje ukjende tankar for anfekta kristne. 

v.51-52. Vidare ber han Herren om å ta omsyn til all den spott og hån han har måtte tola, ikkje berre frå folk i nærmiljøet, men frå mange folk. Og her får me ei kjensle av at Etan her representerer Kristus, han som er salva (messias) og som per i dag gjennom kyrkja si vert håna og spotta av mange folk kvar dag.

Salme 89 er den einaste klagesalma som aldri snur og blir til ei tillitssalme eller lovsalme. Men det siste verset kan likevel med litt godvilje tolkast slik, for salma  ebbar ut med ein doksologi, Det får gå som det vil. Uansett skal Herren vera velsigna, han skal lovsyngast av si kyrkje sjølv om hans handlemåte er fullstendig ubegripeleg. Amen tyder: Det skal vera sikkert og visst. 
         

Salme 89,39-46

  "Den du har salva" er Israels konge. Herren har vraka han og gjort pakta som han inngjekk med David til inkje. 

Det er vanskeleg å lesa desse versa utan å assosiera dei med det som skjedde med Jesus, han som var salva av Gud framfor nokon, og som vart støytt bort som ingen andre. Ja, skriv Jesaja: Det behaga Gud å knusa han. 

I denne teksten finn me ingen synder som kongen har gjort som har ført Guds dom over han. 

Det fører også tankane våre til vår kjære frelsar. Han vart ikkje dømd for noko han sjølv hadde gjort, men for noko som me hadde gjort. For det var våre synder han bar og vart straffa for. 

I vers 40 les me elles at Herren vanhelga kongens krone i støvet. Og Kristus vart vanhelga, kledd i ei purpurkappe og fekk ei tornekrone tredd nedover hovudet sitt før dei spotta han, håna han og spytta på han. 

v.41. Murane hans vart rivne, og borgene hans lagt i grus. Det var ingen og ingenting som kunne forsvara Jesus i hans siste timar. Han hadde både Gud og menneske imot seg. 

 v.42 Kristus vart plyndra. Soldatane delte eignelutane hans mellom seg, og då han hang på krossen vart han spotta av dei som var til stades og gjekk framom. "Er du Messias, så stig ned. Andre har han frelst, men seg sjølv kan han ikkje frelsa." 

v.43. Gud gav motstandarane hans siger, og då han til slutt måtte gje etter for døden, vart dei glade. Endeleg kvitt denne plagsame profeten. 

v.44. "Hans kvassa sverd" var hans mektige ord. Jesus var stille som eit lam som vart frakta til slaktarbenken. Han kunne ikkje dra sverdet og bruka ordet som han alltid elles hadde i si makt. Herren heldt han ikkje lenger oppe i striden. 

 

v.45. Og hans jordiske glans drukna i blod og støv og høge skrik. I tre år hadde han tent folket som ein sann Messias, undervist dei om Guds rike, verna dei fattige mot klagemål, tilgjeve syndene deira, lækt sjukdomana deira og fordrive fiendane som stod dei imot, dei mange vonde åndene som plaga dei og påførte dei fysiske og psykiske sjukdomar. No var alt dette slengt til jorda. Nederlaget verka komplett. 
 

v.46. Og hans ungdoms dagar vart forkorta. Jesus vart berre 33 år, og han døydde sveipt i skam. Krossen er skammens tre. 

Det er ikkje mykje lys i Salme 89, det er den einaste klagesalma i Bibelen utan eit streif av håp i seg. Det er som om ho berre stansar på langfredag. 

Men me skal få lesa henne i lys av resten av Bibelen, og me veit at ingen kunne ta Jesu liv, han gav det frivillig. Når me les om hans smerte, så veit me: Det var våre synder han bar og vart straffa for. Difor blir me så fulle av takksemd når me les om hans tolmod i møte med dei små menneska som ville gjera seg store på hans bekostning. Dei skulle berre visst. Alle skulle berre visst. Også dei som lever i dag som ikkje bryr seg om han som er deira einaste håp, dei skulle berre visst.        
          

Salme 89,31-38

Vi skal merke oss at vers 31-33 er talt til Messias sine søner, altså til oss kristne. Dersom me forlet Guds lov og ikkje følgjer boda hans, då straffar han oss med slag. Her er det ikkje snakk om evig straff, men om tukt, slik me kan lesa om i Hebrearbrevet 12, og dette er ei tukt som er heilt naudsynt for å bringa oss i rett posisjon att i vårt høve til Gud, slik at me ikkje fell frå og går fortapt. 

Det er vanleg at kristne vik av frå Guds veg, ofte utan å merka det sjølv, og pågår dette prosessen lenge nok, kjem me bort frå Gud i hjarto våre. Det er i slike tider Gud må tukta oss. Det gjer han gjennom ordet sitt når me høyrer og les det, gjennom våre kristne søsken som formanar oss eller gjennom ting som skjer i liva våre som tvingar oss attende til han. 

Denne bodskapen er totalt fjern for kristne i dag. Men ikkje mindre er han viktig. 

v.34-38. For mitt i denne oppsedingsprosessen, trekkjer ikkje Gud, vår gode Far, si miskunn attende, nei, det er nettopp fordi han er god at han straffar oss, og hans truskap mot oss svikter ikkje. Den pakta han inngjekk med Jesus, handlar nemleg om oss, og det han her seier til sonen sin, seier han til oss. Guds ord om at me skal eiga syndsforlating og evig liv ved trua på Jesus, er ord han aldri dreg attende. Og ordet han talar om Jesu evige herredøme over himmel og jord, står fast som fjell gjennom hundreåra. Det er ei sanning evig som månen, det trufaste vitne, som han kallar denne jordas følgjesvein.

Men Jesu trone skin som sola. Og Jesus sa om seg sjølv: "Eg er lyset for verda. Den som trur på meg, skal aldri vandra i mørket, men ha livsens lys." Og det er sant. Kvar dag får eg for Jesu skuld sola meg i lyset frå den evige Guds kjærleik til meg og alle menneske. Måtte han opna alle sine augo slik at dei kan få sjå Han og leva evig.  

    

Salme 89,19-30

v. 19: Dette verset inneheld ein parallellisme, dvs. siste del av verset utdjupar første del. Det er eit vanleg fenomen i den poetiske litteraturen i Bibelen. Og då må me forstår det slik at Israels konge skulle vera eit skjold for folket sitt.  Han skulle beskytta det mot åtak og mot vonde hendingar, og det er med respekt å melda framleis primæroppgåva for ein statsleiar. 

Å ha ein kristen konge, ein kristen statsminister eller president som ber til Gud er framleis eit stort gode for eit folk, og for Israel var det slik at så lenge kongen tilhøyrde Herren, gjorde folket det også. 

Det er ein kollektivistisk tankegang i Bibelen som me må forstå dersom me skal forstå noko som helst av kva kristendomen handlar om, og det er ikkje lett for oss i vesten som blir opplærde til å tenkja individualistisk frå me er ein neve store. Her er det meg og mitt og mine oppfatningar og opplevingar som har betydning for meg, trur me. Men denne måten å tenkja har me lært frå greske filosofar, og ikkje frå Bibelen. Der er sikte langt meir kollektivt. 

Saka er den: Israels konge var eitt både med Herren og med folket sitt, og så lenge han heldt seg til Herren, gjekk det godt med folket. 

Kongen i Israel var eit førebilete på Jesus, den store frelseskongen som profetane bar bod om.

Og her er me ved sakas kjerne. Jesus Kristus er vår konge, og han gjorde seg til eitt med oss då han vart døypt i Jordan. Difor kunne han døy for oss på krossen og bli vår frelsar. Så lenge me trur på han og held oss til han, er han vårt skjold mot alt som kan skada oss i vårt forhold til Gud og kvarandre, og står me trufast saman med han, står han trufast saman men oss, og kjem djevelen mot oss med storm, stiller me oss berre bak Jesus som har makt til å stilla einkvar storm, både fysiske og åndelege.

Og så vil eg snakka litt om det å vera pastor i ein kyrkjelyd.   

Eg trur det er ei generell sanning at pastorar, eller eldste om du vil, står, saman med Jesus, som ein mur mellom djevelen og kyrkjelyden dei tener. Snur ein av pastorane seg bort frå Jesus, sveikkest muren, og kyrkjelyden kjem i fare.

Ein som skal vera leiar for Guds folk skal altså verna folket mot åtak frå synda, verda og djevelen. Det er ein krevjande posisjon. Han får mykje juling. Ingen treng Kristus som vern for sitt liv som ein kristen leiar, og han treng desperat kyrkjelyden si forbøn. Ein pastor ber jamnleg for  kvar enkelt i kyrkjelyden, og den enkelte i kyrkjelyden må dagleg be for pastoren sin. Slik må det vera om alt skal gå bra for alle. 

Vers 20-30 handlar om David, Guds Messias.

Innhaldet her er av ein slik art at det ikkje passar så godt på David. Dette er profetiske ord som peikar framover mot Jesus Kristus.

David var ein helt. Kristus var ein helt. Han er vår sanne helt som gjekk i døden for å frelsa oss frå evig fortaping, han er den som var utvald til dette frå æva av, og han vart salva med Anden til å forkynna fridom for alle oss som ved synda var bundne av djevelen, og for å gje oss synet og høyrsla attende slik at me kan sjå og høyra Gud, og lat oss elska av han. 

Herrens hand var hos Jesus slik at han kunne lækja dei sjuke, og Guds arm gav han styrke til å stå i stormane som kom over livet hans. No er han herleggjord, og ingen fiende kan plaga eller kua han lenger. Det kunne dei ikkje under hans jordeliv heller, ikkje meir enn han gav dei løyve til. 

Alle som går imot Jesus i dag gjer lurt i å ta dette inn over seg.  Den som hatar Frelsaren, har inga framtid.  

Men Guds truskap, miskunn og kraft er hos han, og dei som vil ha tak i dette, må overgje seg totalt til Han som faktisk har fått desse gåvene, ikkje berre for å nyta dei, men for å formidla dei til alle som kjem til han for å få frelse og evig liv. 

Vers 26-27 Jesus er ein mektig konge. Han råder over havet og elvane, som her helst representerer heile skaparverket. Ja, som han sjølv seier det: "Eg har fått all makt i himmel og på jord...". All makt! Hans rike er globalt, og han gjer krav på kvart einaste menneske som lever. Å stå imot han er å ekskludera seg sjølv for all framtid. 

v.28. Jesus er Guds førstefødde, han er Guds Son og Israels konge, ja alle kongars konge, vår himmelske Fars evige arving. Alle kongar og autoritetspersonar er hans vasallar, og dei må ein dag stå ansvarleg innfor Han med tanke på korleis dei har utøvd embeta sine, og korleis dei har levd liva sine elles. Jesus som frelste oss frå våre synder, er også den som skal dømma kvar sjel, og særleg dei med stort ansvar for andre. Arme den som då gjennom livet har forkasta hans kjærleik, nåde og herredøme. 

I vers 29 er det Far som snakkar, og han lovar alltid å gjera godt mot Sonen sin, og at pakta med den førstefødde står fast. Kva pakt? Den nye pakta, den som seier at alle som trur på Sonen skal få evig liv og vera Guds søner og døtre og Kristi medarvingar. 

          
v.30. Desse er hans ætt som skal haldast oppe til evig tid, og dei skal samlast om hans trone i ein evig lovsong som skal vara så lenge himmelen er til, dvs inn i æva.